هشدار تاریخساز: یک نقطه کور در خلیج فارس میتواند آیفون و پلیاستیشن شما را نابود کند.
بر اساس گزارش جدید شورای اطلاعات ملی آمریکا که در تاریخ ۱۲ می ۲۰۲۶ منتشر شده، انسداد احتمالی تنگه هرمز میتواند زنجیره تامین جهانی تراشه را ظرف کمتر از سه هفته فلج کند. علت این آسیبپذیری شدید، وابستگی ۸۵ درصدی حمل گاز هلیوم مایع (که برای خنکسازی لیزرهای ساخت تراشه ضروری است) به عبور از این آبراه استراتژیک میباشد.
شورای اطلاعات ملی آمریکا در یک گزارش محرمانه که اخیراً بخشهایی از آن فاش شده، زنگ خطر بزرگی برای صنعت نیمههادی جهان به صدا درآورده است. تمرکز این گزارش روی یک نقطه استراتژیک اما مغفول مانده به نام «تنگه هرمز» است. بر خلاف باور عمومی که تصور میشود نفت و انرژی تنها کالای عبوری از این تنگه هستند، تحلیلگران دریافتهاند که حدود ۸۵ درصد از گاز «هلیوم مایع» جهان که برای خنکسازی لیزرهای دقیق در فرآیند لیتوگرافی Extreme Ultraviolet (یا همان EUV) استفاده میشود، باید از کانالهای عبوری این تنگه بگذرد. بدون هلیوم مایع با خلوص ۹۹٫۹۹۹۹ درصد، لیزرهای EUV ساخت شرکت ASML از کار میافتند و عملاً هیچ تراشه پیشرفتهای با گره کمتر از ۵ نانومتر قابل تولید نیست.
اگر تنگه هرمز به هر دلیلی مسدود شود، کارخانههای تراشهسازی در تایوان، کره جنوبی، ژاپن و آمریکا (مانند TSMC، سامسونگ و اینتل) حداکثر برای ۱۵ تا ۲۰ روز ذخیره هلیوم دارند. پس از آن، خطوط تولید به طور کامل متوقف میشود. این توقف نه تنها بازار گوشیهای پرچمدار مثل آیفون را با بحران مواجه میکند، بلکه صنایع خودروسازی، هوش مصنوعی، تجهیزات پزشکی و حتی تسلیحات پیشرفته را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. گزارش شورای اطلاعات ملی سناریوی بدبینانه را اینطور ترسیم میکند: «یک بحران دو ماهه در تنگه هرمز، منجر به کمبود جهانی تراشه به مراتب شدیدتر از سال ۲۰۲۰ خواهد شد و بازیابی آن تا ۱۸ ماه طول میکشد.»
در جمعبندی باید گفت که این گزارش نشان میدهد جهان علیرغم سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری برای امنیت زنجیره تامین تراشه، هنوز یک نقطه شکست حیاتی دارد که در خاورمیانه قرار گرفته است. تحلیلگران پیشنهاد میکنند که شرکتهای غربی باید هر چه سریعتر به دنبال منابع جایگزین هلیوم در اروپای شرقی یا آمریکای جنوبی باشند و همزمان فناوری لیزرهای حالت جامد بدون نیاز به هلیوم را توسعه دهند. تا آن زمان، آرامش در خلیج فارس نه فقط برای قیمت بنزین، بلکه برای روشن ماندن تمام کامپیوترها و تلفنهای هوشمند جهان حیاتی خواهد بود.