هشدار قاطع واتیکان: هوش مصنوعی میتواند اراده آزاد انسان را نابود کند.
واتیکان در تازهترین بیانیه رسمی خود با عنوان «الگوریتم و روح» نسبت به سه تهدید جدی هوش مصنوعی هشدار داد: مسابقه تسلیحاتی الگوریتمی که میتواند به جنگی بدون کنترل انسانی منجر شود، بحران بیکاری گسترده طبقات کممهارت و در نهایت «محو شدن مفهوم اراده آزاد» در تصمیمگیریهای روزمره. این سند ۷۲ صفحهای توسط شورای پاپی فرهنگ منتشر شده و خواستار توقف ششماهه توسعه مدلهای فراپیشرفته و تدوین میثاق جهانی هوش مصنوعی اخلاقمحور شده است.
در تاریخ ۱۵ می ۲۰۲۶ (۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵)، سند مهمی از سوی شورای پاپی فرهنگ وابسته به واتیکان منتشر شد که نگرانی عمیق رهبران کلیسای کاتولیک را درباره پیشرفت بیرویه هوش مصنوعی نشان میدهد. این سند که طی دو سال با مشورت ۵۷ دانشمند، متخصص اخلاق و الهیات از ۲۲ کشور تهیه شده، برای اولین بار هوش مصنوعی را نه فقط به عنوان یک ابزار، بلکه به عنوان «عاملی بازتعریفکننده رابطه انسان با حقیقت» معرفی میکند. واتیکان به طور خاص از سه خط قرمز عبورناپذیر سخن گفته: اول توسعه سیستمهای تسلیحاتی خودمختار که جان انسانها را بدون دخالت فرمانده انسانی به خطر میاندازد، دوم ایجاد نابرابری عظیم اقتصادی به دلیل حذف میلیونها شغل متوسط و کممهارت، و سوم تضعیف تدریجی قوه تصمیمگیری انسانی وقتی الگوریتمها در همه چیز از انتخاب فیلم تا تشخیص بیماری و حتی انتخاب همسر به ما «پیشنهاد» میدهند.
مهمترین بخش این بیانیه، فراخوان واتیکان برای توقف ششماهه (موراتوریوم) توسعه مدلهای هوش مصنوعی با بیش از ۵۰۰ میلیارد پارامتر است تا جامعه بینالمللی فرصت تدوین «میثاق جهانی هوش مصنوعی اخلاقمحور» را پیدا کند. واتیکان پیشنهاد کرده که یک نهاد فراقارهای با حضور نمایندگان ادیان بزرگ، دانشمندان و شرکتهای فناوری تشکیل شود تا هوش مصنوعی را به سمت «خدمت به تمام انسانها، نه جایگزینی آنها» هدایت کند. پاپ فرانسیس در پیامی ویدئویی خطاب به سران کشورهای عضو G7 تأکید کرد: «نمیتوانیم ماشینها را جانشین وجدان انسانی کنیم. الگوریتم رحم و عشق را محاسبه نمیکند.» واتیکان همچنین از شرکتهایی مثل اوپنایآی، گوگل و متا خواسته کد اخلاقی داوطلبانهای با عنوان «پیمان الگوریتم شفاف» را امضا کنند که بر اساس آن تمام تصمیمات هوش مصنوعی قابل توضیح و اعتراض برای انسان باشد.
واکنش به این سند دوسویه بوده است. شرکتهای بزرگ فناوری تاکنون واکنش رسمی نشان ندادهاند اما منابع نزدیک به صنعت میگویند پیشنهاد توقف ششماهه را «غیرعملی و عقبمانده» میدانند. در مقابل، سازمان ملل، اتحادیه اروپا و چند کشور اروپایی از موضع واتیکان استقبال کردهاند. کارشناسان معتقدند هرچند بعید است شرکتها از نظر تجاری با توقف توسعه موافقت کنند، اما وزن اخلاقی واتیکان میتواند بر افکار عمومی و قانونگذاران تأثیر جدی بگذارد. بحث بعدی این سند که قرار است در شورای واتیکان در سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور ۱۴۰۵) برگزار شود، به نقش هوش مصنوعی در جنگهای آینده اختصاص دارد.