مرز بعدی واقعیت مجازی: دانشمندان به انسانها در دنیای مجازی بال دادند و مغز شگفتزده شد!
پژوهشگران مؤسسه فناوری فدرال سوئیس در تاریخ ۱۸ می ۲۰۲۶ (۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) نتایج یک مطالعه شگفتانگیز را منتشر کردند. آنها با استفاده از واقعیت مجازی و تعویض حس لامسه با حس بالزدن، موفق شدند به شرکتکنندگان اجازه دهند در دنیای مجازی “پرواز” کنند. جالبتر اینکه پس از چند جلسه، مغز افراد شروع به بازسازی مسیرهای عصبی برای تطبیق با این اندام جدید کرد.
آماده باشید تا مفهوم “جسم” خود را دوباره تعریف کنید. گروهی از عصبشناسان و مهندسان در لوزان سوئیس، دستگاهی ساختهاند که به کاربران اجازه میدهد در واقعیت مجازی، تجربه پرواز با بال را داشته باشند. در این آزمایش، شرکتکننده یک هدست واقعیت مجازی میزند و یک لباس مخصوص میپوشد که دو بازوی رباتیک متصل به پشت او قرار دارد. هر بار که کاربر تصور میکند بالهایش را تکان میدهد (بدون حرکت واقعی عضلات)، حسگرهای مغزی (EEG) این سیگنال را دریافت کرده و بالهای مجازی روی صفحه و بازوهای رباتیک در دنیای واقعی به طور همزمان حرکت میکنند. اما نکته حیرتانگیز این است که پس از تنها ۴۵ دقیقه، مغز شرکتکنندگان شروع به “جذب” این بالها به عنوان بخشی از بدنشان کرد. در تستهای بعدی، اگر دانشمندان تکان خوردن بالها را با یک تأخیر ۲۰۰ میلیثانیهای نشان میدادند، کاربران گزارش میدادند که “احساس عجیبی” دارند، گویی بخشی از بدنشان فلج شده است. در اسکنهای MRI، محققان مشاهده کردند که ناحیه “حس عمقی” (proprioception) در مغز که مسئول آگاهی از موقعیت اعضای بدن است، شروع به تشکیل مسیرهای جدید به سمت “بالهای مجازی” کرده است – پدیدهای که “پلاستیسیته آنی” نامیده شده و تاکنون فقط در حیوانات دیده شده بود.
این تحقیق که در مجله “eLife” منتشر شده، پیامدهای عظیمی برای توانبخشی و فناوریهای کمکی دارد. به عنوان مثال، قربانیان قطع عضو میتوانند با استفاده از همین تکنیک، اندامهای رباتیک را چنان طبیعی احساس کنند که گویی بخشی از بدن خودشان است. همچنین فضانوردانی که در جاذبه صفر تعادل خود را از دست میدهند، ممکن است با “بالهای مجازی” تعادل خود را دوباره به دست آورند. البته این فناوری هنوز در مراحل اولیه است. تیم تحقیقاتی هشدار داده که پرواز طولانی (بیش از ۲ ساعت) در این دستگاه باعث بروز پدیده “سرگیجه وجودی” (Existential Dizziness) در برخی کاربران شد – احساسی که فرد دیگر نمیداند مرز بدنش از کجا تمام میشود و محیط از کجا شروع میشود. با این حال، مدیر پروژه دکتر النا پارکینز میگوید: «ما به مغز یاد دادیم که پرواز را بیاموزد. حالا تصور کنید اگر این فناوری را با عضلات واقعی و اسکلت بیرونی ترکیب کنیم. آیندهای که در آن انسانها نه با هواپیما، بلکه با اندامهای خودشان پرواز خواهند کرد، شاید آنقدرها هم دور نباشد.»
این تحقیق که در مجله “eLife” منتشر شده، پیامدهای عظیمی برای توانبخشی و فناوریهای کمکی دارد. به عنوان مثال، قربانیان قطع عضو میتوانند با استفاده از همین تکنیک، اندامهای رباتیک را چنان طبیعی احساس کنند که گویی بخشی از بدن خودشان است. همچنین فضانوردانی که در جاذبه صفر تعادل خود را از دست میدهند، ممکن است با “بالهای مجازی” تعادل خود را دوباره به دست آورند. البته این فناوری هنوز در مراحل اولیه است. تیم تحقیقاتی هشدار داده که پرواز طولانی (بیش از ۲ ساعت) در این دستگاه باعث بروز پدیده “سرگیجه وجودی” (Existential Dizziness) در برخی کاربران شد – احساسی که فرد دیگر نمیداند مرز بدنش از کجا تمام میشود و محیط از کجا شروع میشود. با این حال، مدیر پروژه دکتر النا پارکینز میگوید: «ما به مغز یاد دادیم که پرواز را بیاموزد. حالا تصور کنید اگر این فناوری را با عضلات واقعی و اسکلت بیرونی ترکیب کنیم. آیندهای که در آن انسانها نه با هواپیما، بلکه با اندامهای خودشان پرواز خواهند کرد، شاید آنقدرها هم دور نباشد.»