۱۰ دقیقه که تاریخ را تغییر داد: جیمز وب ثابت کرد قمر نپتون یک “فضاگرد” ربوده شده است!
تلسکوپ فضایی جیمز وب در تاریخ ۱۹ می ۲۰۲۶ (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) با تنها ۱۰ دقیقه رصد عمیق سیاره نپتون و قمر بزرگ آن «تریترون»، شواهد قانعکنندهای ارائه کرد که این قمر از کمربند کویپر (منطقه یخی فراتر از نپتون) ربوده شده است. آنالیز شیمیایی سطح تریتون توسط طیفنگار فروسرخ جیمز وب، ترکیبی از یخ نیتروژن، متان و مونوکسید کربن را نشان داد که با هیچ قمر دیگری در منظومه شمسی همخوانی ندارد، اما با اجسام کمربند کویپر کاملاً مطابقت دارد.
از زمانی که وویجر ۲ در سال ۱۹۸۹ از کنار نپتون گذشت، دانشمندان میدانستند که قمر تریترون (Triton) عجیبترین قمر منظومه شمسی است: به دور سیاره خود در جهت مخالف چرخش دیگر قمرها میگردد (مدار پسرونده) و سطح یخی غیرعادی دارد. اما حالا تلسکوپ جیمز وب با یک رصد کوتاه اما دقیق، معمای ۳۷ ساله را حل کرده است. در تاریخ ۱۹ می ۲۰۲۶، تیم بینالمللی اخترفیزیکدانان به رهبری دکتر النا کاسترو از مؤسسه فناوری کالیفرنیا، نتایج آنالیز طیفنگاری تریتون را منتشر کردند. جیمز وب با استفاده از ابزار NIRSpec خود (طیفنگار فروسرخ نزدیک)، تنها ۱۰ دقیقه به سمت سیستم نپتون نگاه کرد. اما همین کافی بود تا ترکیبات سطح تریتون با دقتی ۵۰ برابر بهتر از رصدهای قبلی اندازهگیری شود. نتیجه شگفتانگیز: سطح تریتون حاوی ۵۵ درصد یخ نیتروژن، ۳۵ درصد یخ آب، ۸ درصد دیاکسید کربن و ۲ درصد متان و مونوکسید کربن است. این ترکیب با هیچ قمر دیگری در منظومه شمسی (از جمله قمرهای مشتری و زحل) همخوانی ندارد، اما با اجرام کمربند کویپر مانند پلوتو و اریس تقریباً یکسان است. دکتر کاسترو در نشست خبری گفت: «تریترون یک قمر متولد شده در اطراف نپتون نیست. او یک جرم کمربند کویپر بود که میلیاردها سال پیش توسط گرانش نپتون ربوده شد. جیمز وب به ما اجازه داد تا شیمی سطح او را با دقت جراحی بخوانیم و قاتل را پیدا کنیم.»
این کشف چندین معمای دیگر را نیز حل میکند. اول اینکه تریترون به دلیل مدار پسرونده خود، به تدریج به سمت نپتون نزدیک میشود و طی ۳٫۶ میلیارد سال آینده یا با اتمسفر نپتون برخورد کرده و حلقههای جدیدی ایجاد میکند، یا توسط نیروهای جزر و مدی تکه تکه میشود. دوم اینکه وجود مقادیر بالای یخ نیتروژن و متان نشان میدهد که تریترون احتمالاً یک اقیانوس زیرسطحی از آب مایع دارد که توسط گرمای گرانشی نپتون حفظ شده است؛ چیزی که آن را به یکی از بهترین کاندیداهای حیات فرازمینی در منظومه شمسی تبدیل میکند. ناسا اعلام کرده که مأموریت «تریترون اکسپرس» را برای اواخر دهه ۲۰۳۰ برنامهریزی کند تا یک مدارگرد و یک فرودگر به سمت این قمر بفرستد. همچنین جیمز وب طی ماههای آینده، رصدهای عمیقتری از تریتون و نپتون انجام خواهد داد تا نقشه حرارتی زیرسطحی این قمر را تهیه کند. این کشف بار دیگر نشان داد که منظومه شمسی ما بسیار پویاتر از آن چیزی است که در کتابهای درسی میخوانیم. تریتون دیگر یک قمر نیست، یک مهمان اجباری است که داستان بقای خود را بعد از ۴٫۵ میلیارد سال فاش کرده است.
این کشف چندین معمای دیگر را نیز حل میکند. اول اینکه تریترون به دلیل مدار پسرونده خود، به تدریج به سمت نپتون نزدیک میشود و طی ۳٫۶ میلیارد سال آینده یا با اتمسفر نپتون برخورد کرده و حلقههای جدیدی ایجاد میکند، یا توسط نیروهای جزر و مدی تکه تکه میشود. دوم اینکه وجود مقادیر بالای یخ نیتروژن و متان نشان میدهد که تریترون احتمالاً یک اقیانوس زیرسطحی از آب مایع دارد که توسط گرمای گرانشی نپتون حفظ شده است؛ چیزی که آن را به یکی از بهترین کاندیداهای حیات فرازمینی در منظومه شمسی تبدیل میکند. ناسا اعلام کرده که مأموریت «تریترون اکسپرس» را برای اواخر دهه ۲۰۳۰ برنامهریزی کند تا یک مدارگرد و یک فرودگر به سمت این قمر بفرستد. همچنین جیمز وب طی ماههای آینده، رصدهای عمیقتری از تریتون و نپتون انجام خواهد داد تا نقشه حرارتی زیرسطحی این قمر را تهیه کند. این کشف بار دیگر نشان داد که منظومه شمسی ما بسیار پویاتر از آن چیزی است که در کتابهای درسی میخوانیم. تریتون دیگر یک قمر نیست، یک مهمان اجباری است که داستان بقای خود را بعد از ۴٫۵ میلیارد سال فاش کرده است.